ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ,ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΚΟΥΤΑΛΙΑ ΞΥΔΙ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ!

                                                     

Η Μεγάλη Παρασκευή είναι μέρα απόλυτου πένθους για όλη την Χριστιανοσύνη, απόλυτης αργίας και νηστείας, (όλοι πρέπει να πιούμε τουλάχιστον μία κουταλιά ξύδι) είναι η μέρα που γίνεται η κορύφωση του Θείου Δράματος, κορυφώνονται τα Πάθη του Χριστού και γίνεται η σταύρωση του Χριστού.


Η ημέρα είναι αφιερωμένη στις τελευταίες ώρες πριν την σταύρωση. Ο Χριστός μετά την σύλληψή του από την προδοσία του Ιούδα, δικάστηκε από τους Αρχιερείς που είχαν πληρώσει τα 30 αργύρια και καταδικάστηκε.


Την Παρασκευή, στέλνεται ο Ιησούς δέσμιος από τον Καϊάφα στον τότε ηγεμόνα της Ιουδαίας Πόντιο Πιλάτο.


Αυτός, αφού Τον ανέκρινε με πολλούς τρόπους και αφού ομολόγησε δυο φορές ότι ο Ιησούς είναι αθώος, έπειτα, για να ευχαριστηθούν οι Ιουδαίοι, τον καταδικάζει σε θάνατο και αφού τον μαστίγωσε σαν δραπέτη δούλο τον Δεσπότη των όλων, Τον παρέδωσε για να σταυρωθεί.

Από ’κει και πέρα ο Ιησούς, αφού παραδόθηκε στους στρατιώτες, γυμνώνεται, φοράει κόκκινη χλαμύδα, στεφανώνεται με ακάνθινο στεφάνι, κρατάει κάλαμο σα σκήπτρο, προσκυνείται χλευαστικά, φτύνεται και χτυπιέται στο πρόσωπο και στο κεφάλι. Μετά, φορώντας πάλι τα ρούχα του και βαστάζοντας το Σταυρό, πηγαίνει προς τον Γολγοθά, τον τόπο της καταδίκης και εκεί, γύρω στην Τρίτη ώρα της ημέρας, σταυρώνεται μεταξύ δυο ληστών, βλασφημείται από αυτούς που είχαν πάει στον Γολγοθά μαζί του, μυκτηρίζεται από τους αρχιερείς, ποτίζεται από τους στρατιώτες με ξύδι ανακατεμένο με χολή. Για αυτό το λόγο, εκτός από την κατανάλωση ξυδιού σήμερα, σε πολλές περιοχές βράζουν σαλιγκάρια και πίνουν το ζουμί, τη χολή.


Οι εκκλησίες πλημμυρίζουν από κόσμο και οι καμπάνες χτυπούν πένθιμα, μονότονα.


Μέχρι λίγο πριν τις 11:00 το πρωί τελείται η λειτουργία των Μεγάλων Ωρών όπου οι γυναίκες μοιρολογούν και κλαίνε για τον Χριστό ενώ παράλληλα προσκυνούν και αποτείνουν φόρο τιμής στον σταυρωθέντα Χριστό.

Ο επιτάφιος έχει ήδη στολιστεί και τελείται ολονυχτία στις περισσότερες εκκλησίες της Ελλάδας.


Το μεσημέρι ο Χριστός αποκαθηλώνεται και τοποθετείται στον Επιτάφιο όπου θα γίνει η περιφορά του το βράδυ.


Αλλού, φτιάχνεται ένα ομοίωμα του Ιούδα το οποίο είτε καίγεται είτε πυροβολείται.

Είθισται σήμερα πολλοί πιστοί επισκέπτονται τους τάφους συγγενών και φίλων ή και να πραγματοποιείται η εκταφή των νεκρών αν έχει περάσει το απαιτούμενο διάστημα.


Τα κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής


Τα Κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής, σε αντίθεση με τα λοιπά κάλαντα Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς, Θεοφανείων, Λαζάρου, έχουν θρηνητικό χαρακτήρα και αναφέρονται στη Σταύρωση του Χριστού.


Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής ομάδες παιδιών γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και τραγουδούν το μοιρολόι «Σήμερα μαύρος ουρανός», γνωστό και ως «Μοιρολόι της Παναγίας».


Σε πολλές περιοχές της χώρας τα κορίτσια της ομάδας κρατούν ένα στεφάνι, πλεγμένο με λουλούδια εποχής, το οποίο στη συνέχεια το εναποθέτουν είτε στον Επιτάφιο, είτε σε κάποιο τάφο. Τα Κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής τείνουν σήμερα να εκλείψουν.

Τα κορίτσια την ίδια μέρα μαζεύονταν στο προαύλιο της εκκλησίας ή σε κάποιο σπίτι για να κατασκευάσουν το μεγάλο στεφάνι που θα τοποθετούσαν το βράδυ στον Εσταυρωμένο Ιησού. Το ίδιο θα γίνει και την επομένη, Μεγάλη Παρασκευή, για τον στολισμό του Επιταφίου. Συμμετείχαν και αγόρια στην όλη διαδικασία για τις πιο δύσκολες εργασίες αλλά και για να φλερτάρουν διακριτικά και όσο επέτρεπε η μέρα. Τα παιδιά πηγαινοέρχονταν στα σπίτια με αυλές για να κουβαλάνε λουλούδια, φωνάζοντας κατά διαστήματα: «Άλλος τσι κολαΐνες κι άλλος τα μυρωδικά!».

    Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής τα παιδιά κρατώντας ανθοστολισμένους καλαμένιους σταυρούς ή εικονίσματα της Σταύρωσης γυρνούσαν στα σπίτια του χωριού απαγγέλοντας ή τραγουδώντας κατά περίπτωση «τα πάθη του Χριστού», αυτό που οι νεώτεροι λέμε «Μοιρολόι της Παναγίας»:

Σήμερον μαύρος ουρανός, σήμερον μαύρη μέρα

σήμερον όλοι θλίβονται και τα βουνά λυπώνται

σήμερον έλαβαν βουλή οι άνομοι Εβραίοι

οι άνομοι και τα σκυλιά κι οι τρισκαταραμένοι.

Για να σταυρώσουν το Χριστό τον πάντων Βασιλέα.

Ο Κύριος ηθέλησε να μπει σε περιβόλι

να λάβει Δείπνο μυστικό, να τονε λάβουν όλοι.

Η Παναγιά η Δέσποινα καθόταν στο θρονί της

τας προσευχάς της έκανε για το μονογενή της.

Φωνή της ήρθε απ'  ουρανού κι απ' αρχαγγέλου στόμα:

- Σώνουν, Κυρά μου, οι προσευχές, σώνουν και οι μετάνοιες

και τον υιόν σου πιάσανε και στου χαρκιά τον πάνε

κι στου Πιλάτου τας αυλάς εκεί τον τυραννάνε.

- Χαρκιά, χαρκιά, φτιάξε καρφιά, φτιάξε τρία περόνια.

Κι εκείνος ο παράνομος βαρεί και κάνει πέντε.

-Συ Φαραέ που τα φτιαξες , πρέπει να μας διδάξεις.

-Βάλτε τα δυο στα πόδια του και τα άλλα δυο στα χέρια

το πέμπτο το φαρμακερό βάλτε το στη καρδιά του

να τρέξει αίμα και νερό να πληγωθεί η καρδιά του.

Η Παναγιά ως τ' άκουσε έπεσε και λιγώθη.

Σταμνιά νερό τση ρίξανε τρία κανάτια μόσχο

και τρία νεροδόσταμα για να της έρθει ο νους της.

Και σαν της ήρθ' ο λογισμός και σαν της ήρθε ο νους της

ζητεί μαχαίρι να σφαγεί, φωθιά να πάει να πέσει,

ζητεί γκρεμό να γκρεμιστεί για το μονογενή της.

Η Μάρθα κι η Μαγδαληνή και του Λαζάρου η μάνα

και του Ιακώβου η αδελφή κι οι τέσσερις αντάμα

επήραν το στρατί  στρατί, στρατί το μονοπάτι

το μονοπάτι τ'ς έβγαλε εις του ληστή την πόρτα.

-Άνοιξε πόρτα του ληστή και πόρτα του Πιλάτου.

Κι η πόρτα από το φόβο της ανοίγει μοναχή της.

Τηρά ζερβά, τηρά δεξά, κανέναν δεν γνωρίζει

τηρά και δεξιότερα, βλέπει τον Αη-Γιάννη.

- Άγιε Ιωάννη Πρόδρομε, και βαπτιστά του γιου μου

Μην είδες τον υιόκα μου και σε διδάσκαλό σου;

- Δεν έχω στόμα να σου πω, γλώσσα να σου μιλήσω

δεν έχω χεροπάλαμα για να σου τον(ε) δείξω.

Βλέπεις εκείνον το γυμνό, τον παραπονεμένο

απού φορεί πουκάμισο στο αίμα βουτηγμένο

απού φορεί στην κεφαλή ακάνθινο στεφάνι;

Εκείνος είν' ο Γιόκας σου και με διδάσκαλός μου.

Η Παναγιά πλησίασε, γλυκά τόν(ε) ρωτάει:

- Δε μου μιλάς, παιδάκι μου, δε μου μιλάς, παιδί μου;

- Τι να σου πω, μανούλα μου, που διάφορο δεν έχεις.

Μόνο το Μέγα Σάββατο κοντά το μεσονύχτι

που θα λαλήσ' ο πετεινός, θα παίξουν οι καμπάνες

τότε και συ μανούλα μου θα 'χεις χαρές μεγάλες

 Όποιος τ' ακούει σώζεται κι όποιος το λέει αγιάζει

κι όποιος το καλοφουγκραστεί παράδεισο θα λάβει

παράδεισο και λίβανο από τον Αγιο Τάφο.

Και εις έτη πολλά.

                      

( Τα τραγούδησε έτσι όπως τα θυμόταν η 90χρονη

   Ελευθερία Φραγκάκη από το Ξενιάκο Ηρακλείου Κρήτης)

 Τη Μεγάλη Παρασκευή συνήθιζαν επίσης οι γυναίκες να πηγαίνουν και να ανάβουν τα κανδήλια στα ξωκλήσια της περιοχής και κυρίως στους Αγίους Πάντες στη Λούτρα, στην Παναγία την Κοτοποδιανή στο Κατωφύγι και συχνότερα στο προσκύνημα της Παναγίας στο Δέτη του Μηλλιαράδω.

ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΗΡΙ ΚΑΙ Η ΜΙΚΡΗ ΦΟΥΝΑΡΑ

Παλιά ο επίτροπος της κάθε εκκλησίας δυο ώρες πριν την Ανάσταση έπαιρνε ένα σήμαντρο και κτυπώντας το γυρνούσε από γειτονιά σε γειτονιά, για να ξυπνήσει-προσκαλέσει τους πιστούς για τη Θεια λειτουργία - ΑΝΑΣΤΑΣΗ. Φεύγοντας οι κρητικοί πιστοί από το σπίτι, για να πάνε στην εκκλησία και να ακούσουν το «Χριστός Ανέστη» ανάβουν στην αυλή μια μικρή φωτιά (μικρή φουνάρα) για κάψιμο του Ιούδα του σπιτιού, πάνω από την οποία περνούν όλοι, μικροί μεγάλοι, κάνοντας  ταυτόχρονα  το σταυρό τους και μια ευχή, δηλαδή λέγοντας π.χ. «Έτσι να καούν και οι δικοί μας προδότες και εχθροί!».

ΤΟ ΑΜΙΛΗΤΟ ΦΩΣ

Μόλις πει ο παπάς το «δεύτε λάβετε φως»,  πολλοί με ένα κερί ή φαναράκι μεταφέρουν το άγιο φως στο σπίτι τους αμίλητοι ( μόλις πάρουν το φως και μέχρι να πάνε το σπίτι δεν λένε καμιά λέξη), πιστεύοντας ότι έτσι θα γίνει κάτι καλό στο σπιτικό τους ή ότι έτσι θα φύγουν οι δαίμονες.


0 Σχόλια